Diagnosis Sciatica dan Cara Pemeriksaannya

Tidak semua sakit pinggang menjalar ke kaki adalah disebabkan sciatica. Untuk merancang rawatan yang tepat, langkah pertama ialah memastikan diagnosis sciatica adalah betul dan membezakan ia daripada punca lain.

🧭 Diagnosis Pembezaan: Bezakan Sciatica Daripada Punca Lain

Sciatica perlu dibezakan daripada beberapa keadaan lain yang mempunyai simptom hampir sama. Antara punca yang biasanya dipertimbangkan:

• Sakit tulang belakang rendah tidak spesifik (non-specific low back pain)
• Sindrom Piriformis – saraf sciatic tersepit pada otot piriformis di punggung
• Masalah otot – terseliuh, tegang, kekejangan otot di pinggang atau punggung
• Masalah vaskular – seperti vascular claudication atau compartment syndrome
• Edema kronik – bengkak kaki yang berpanjangan

📋 Prosedur Diagnostik Sciatica

Sciatica lazimnya didiagnosis melalui kombinasi:

• Pengambilan sejarah (history taking)
• Pemeriksaan fizikal & neurologi
• Ujian ketegangan saraf
• Pengimejan (jika perlu / ada “red flags”)

1. Pengambilan Sejarah (History Taking)

Beberapa ciri tipikal sciatica daripada cerita pesakit:

• Sakit di satu kaki yang mengikut corak dermatom (laluan saraf tertentu).
• Sakit biasanya merebak di bawah lutut, turun hingga ke kaki.
• Peta dermatom digunakan untuk memetakan kawasan kesakitan dan kebas.
• Pesakit selalunya ada sakit belakang bawah, tetapi tahap sakit pinggang biasanya kurang kuat daripada sakit kaki.
• Pesakit mungkin melaporkan gejala deria seperti kebas, semut-semut, atau rasa lemah.

2. Peranan Pengimejan (X-ray, MRI, CT)

Pengimejan tidak semestinya perlu pada fasa awal semua kes sciatica. Namun ia boleh dipertimbangkan dalam keadaan:

• Terdapat bendera merah (red flags) seperti trauma teruk, demam, penurunan berat badan mendadak, kanser, jangkitan, atau masalah kawalan kencing/tandas.
• Gejala sangat teruk dan gagal respon kepada rawatan konservatif selepas 6–8 minggu.
• Untuk mencari punca utama sciatica (contoh: herniasi cakera yang besar, stenosis, tumor).

📏 Hasil Ukuran (Outcome Measures) Untuk Sciatica

Dalam dunia rehabilitasi, kemajuan pesakit biasanya diukur menggunakan borang soal selidik dan skala khusus seperti:

• The Oswestry Disability Index (ODI) – menilai tahap kecacatan akibat sakit pinggang & sciatica dalam aktiviti harian.
• Sciatica Bothersomeness Index (SBI) – menilai sejauh mana gejala sciatica mengganggu kehidupan pesakit.

🔍 Pemeriksaan Sciatica: Apa Yang Akan Diuji?

Pemeriksaan fizikal dan neurologi adalah komponen penting untuk mengesahkan sciatica dan menentukan tahap keterukan.

1. Ujian Neurologi

• Myotomes: Ujian kekuatan otot mengikut akar saraf tertentu.
• Refleks (L4–S3): Contohnya refleks lutut dan buku lali.
• Sensasi (Dermatom): Ujian deria (rasa sentuhan, kebas) mengikut peta dermatom.

2. Ujian Ketegangan Saraf (Nerve Tension Tests)

Selalunya dilakukan dalam kedudukan duduk atau baring:

• Ujian Mengangkat Kaki Lurus (Straight Leg Raise): Sakit menjalar ke kaki bila saraf diregangkan.
• Ujian Mengangkat Kaki Silang (Crossed SLR): Sakit di kaki bertentangan bila kaki yang satu lagi diangkat.
• Slump Test: Pesakit duduk dan membongkok sambil meluruskan lutut & buku lali untuk menegangkan saraf.
• Ujian Ketegangan Saraf Femoral: Lebih relevan untuk simptom di bahagian hadapan paha.

3. Penilaian Mobiliti Lumbar

Ahli fisioterapi juga akan menilai sejauh mana pergerakan tulang belakang lumbar (membongkok, melentik, pusing) mencetuskan atau mengurangkan simptom. Ini membantu membezakan punca sciatica dan memilih strategi senaman yang paling sesuai.

💊 Pengurusan Perubatan Sciatica

1. Ais & Haba

Ais atau haba sering digunakan sebagai rawatan sokongan. Biasanya diletakkan di kawasan yang terjejas selama lebih kurang 20 minit setiap 2 jam bergantung kepada tindak balas pesakit.

2. Ubat-Ubatan

Ubat-ubatan kerap digunakan, tetapi bukti klinikal menunjukkan kesannya terhad untuk kebanyakan pesakit sciatica.

• Tiada perbezaan besar antara placebo, NSAIDs, analgesik dan muscle relaxant dalam sesetengah kajian.
• Opioid dan ubat kompaun mempunyai bukti terhad dan risiko kesan sampingan yang lebih tinggi.

⚠️ Kes-Kes Teruk “Sciatica”

1. Suntikan Steroid Epidural

Untuk kes yang teruk, doktor kadangkala mencadangkan suntikan steroid epidural. Steroid disuntik berhampiran akar saraf yang terjejas untuk mengurangkan keradangan dan kesakitan.

• Kesan adalah sementara, boleh bertahan dari satu minggu hingga setahun.
• Tidak semua pesakit mendapat kelegaan penuh.

2. Pembedahan Elective Sciatica

Pembedahan biasanya dipertimbangkan hanya dalam kes yang melampau (contohnya simptom progresif, kelemahan saraf yang teruk, atau kesakitan yang tidak terkawal selepas rawatan konservatif mencukupi).

Dua prosedur utama yang sering dibincangkan:

• Laminektomi / Laminatomi Lumbar: Sesuai jika punca utama ialah stenosis tulang belakang lumbar. Sebahagian kecil tulang dan/atau bahan cakera yang mencubit akar saraf dikeluarkan.
• Microdiscectomy: Untuk kes herniasi cakera (slip disc) yang jelas. Pembedahan kecil dilakukan untuk membuang bahagian cakera yang menekan saraf.

Penafian: Artikel ini adalah untuk tujuan maklumat sahaja dan tidak menggantikan nasihat perubatan profesional. Sila rujuk doktor atau ahli fisioterapi bertauliah sebelum memulakan sebarang rawatan atau senaman.